fa نقدی بر گذار ناتمام از مفهوم به ضابطه در معماری ایرانی - اسلامی؛ بررسی انتقادی اسناد سیما و منظر شهری قم تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span b="" lang="AR-SA" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">تلاش برای بازشناسی و احیای هویت ایرانی - اسلامی در معماری و شهرسازی طی چند دهه اخیر به یکی از محورهای سیاست‌گذاری فضایی در ایران تبدیل شده است. در این میان، مجموعه‌ای از قوانین، مصوبات و دستورالعمل‌های ملی و محلی، به‌ویژه در حوزه سیما و منظر شهری، با هدف ساماندهی نماها و ارتقای هویت کالبدی شهرها تدوین شده‌اند. با وجود این، استمرار ناهماهنگی‌های بصری در شهرهایی همچون قم، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا مفاهیم معماری ایرانی - اسلامی در این اسناد از سطح ارزش‌ها و توصیه‌های کلی به معیارهای روشن، قابل سنجش و قابل اجرا تبدیل شده‌اند؟ نقد حاضر با رویکرد تحلیلی - انتقادی، اسناد فرادست مرتبط با هویت معماری و شهرسازی ایرانی - اسلامی و دستورالعمل ساماندهی نماهای شهر قم را در دو محور بررسی می‌کند: نخست، کفایت مفهومی و عملیاتی معیارهای ارائه‌شده و دوم، میزان پیوند میان ضابطه، سازوکار اجرا و واقعیت کالبدی شهر. بررسی انتقادی نشان می‌دهد که اگرچه اسناد موجود در تثبیت گفتمان هویت ایرانی - اسلامی و طرح موضوعاتی همچون هماهنگی با زمینه، مصالح، رنگ، تناسبات، حریم و کیفیت منظر نقش مهمی داشته‌اند، در بسیاری موارد معیارها فاقد تعریف دقیق و سنجه‌های ارزیابی هستند. از سوی دیگر، تعدد نهادهای سیاست‌گذار، ضعف ضمانت اجرایی، نبود چک‌لیست‌های دقیق، محدودیت سازوکارهای نظارت و بی‌توجهی کافی به عوامل اقتصادی و مشارکت شهروندان، فاصله میان &laquo;خواست سیاستی&raquo; و &laquo;تحقق کالبدی&raquo; را تشدید کرده است. بر این اساس، مسئله اصلی نه فقدان کامل ضابطه، بلکه گذار ناتمام از مفهوم به معیار، از معیار به سازوکار اجرا و از اجرا به ارزیابی است</span></span><span b="" lang="FA" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">.</span></span><span dir="LTR" style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <p>Efforts to reinterpret and revive Iranian&ndash;Islamic identity in architecture and urban planning have become an important focus of spatial policymaking in Iran over the past several decades. In this context, a range of national and local laws, regulations, and guidelines&mdash;particularly those addressing the urban visual image and landscape&mdash;have been developed to regulate building fa&ccedil;ades and enhance the physical identity of cities. Nevertheless, the persistence of visual inconsistencies in cities such as Qom raises a fundamental question: <strong>To what extent have the concepts of Iranian&ndash;Islamic architecture been translated in these documents from general values and recommendations into clear, measurable, and enforceable criteria?</strong></p> <p>This critical review adopts an <strong>analytical&ndash;critical approach</strong> to examine higher-level policy documents related to Iranian&ndash;Islamic architectural and urban identity, as well as the <em>Guidelines for Regulating Building Fa&ccedil;ades in Qom</em>, along two main dimensions: first, the conceptual and operational adequacy of the proposed criteria; and second, the degree of integration between regulations, implementation mechanisms, and the physical reality of the city. The critical analysis indicates that, although existing documents have played an important role in consolidating the discourse of Iranian&ndash;Islamic identity and addressing issues such as contextual compatibility, materials, color, proportions, visual protection, and landscape quality, the criteria in many cases lack precise definitions and measurable assessment indicators. Moreover, the multiplicity of policymaking institutions, weak enforcement mechanisms, the absence of detailed assessment checklists, limitations in monitoring systems, and insufficient consideration of economic factors and citizen participation have intensified the gap between <strong>policy intentions and physical realization</strong>.</p> <p>Accordingly, the central problem is not the complete absence of regulations, but rather an <strong>incomplete transition from concept to criteria, from criteria to implementation mechanisms, and from implementation to evaluation</strong></p> معماری ایرانی - اسلامی، سیما و منظر شهری، ضوابط نما، نقد سیاست‌گذاری Iranian–Islamic Architecture, Urban Visual Image and Landscape, Façade Regulations, Policy Critique 0 0 http://jcr-sj.com/browse.php?a_code=A-10-71-1&slc_lang=fa&sid=1 zahra abbasi زهرا عباسی zahraabbasi@iau.ac.ir 1003194753284600261 1003194753284600261 Yes azad uni qom دانشگاه ازاد قم