Journal of Critical Reviews (JCR); The Iranian Journal of Critical Studies in Place

fa وقتی زیبایی، هویت و خوانایی را قربانی می‌کند نقدی بر رویکردهای معاصر زیباسازی در شهر تهران When Beautification Sacrifices Identity and Legibility A Critique of Contemporary Urban Beautification Approaches in the City of Tehran تخصصي Special پژوهشي Research ارتقای کیفیت بصری محیط‌های شهری از طریق مداخلات هنری، راهکاری بنیادین جهت ممانعت از گسست میان زیبایی‌شناسی و کالبد شهر است. زیباسازی نه صرفاً به مثابه تزئین، بلکه به عنوان مفهومی عام و فراگیر در تمامی فعالیت‌های کالبدی شهر نقش‌آفرینی می‌کند. با این‌حال، تقلیل مفهوم زیباسازی به آرایه‌های بصریِ فاقد زمینه، بدون در نظر گرفتن «روح مکان» و «هویت بومی»، چالش‌هایی جدی در ادراک شهروندان ایجاد می‌نماید. پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی و با بهره‌گیری از روش مشاهده میدانی، به ارزیابی اقدامات دو دهه اخیر سازمان زیباسازی شهر تهران، به ویژه در دو حوزه «آرام‌سازی و ساماندهی جداره‌ها» و «نورپردازی شبانه» پرداخته است. یافته‌ها حاکی از آن است که مداخلات همگن‌ساز و دستوری در تابلوهای اصناف و نورپردازی‌های نامتناسب با شأن مکان، اگرچه با هدف زیبایی بصری صورت گرفته، اما منجر به کاهش «خوانایی» محیط و تضعیف «هویت عملکردی» فضاها شده است. همچنین، فضای شهریِ آراسته اما تهی از معنا و هویت، در ایجاد «حس تعلق» ناکام بوده و رویکردهای غیرمنعطف فعلی، مشارکت شهروندان را تقلیل داده است. لذا گذار از زیباسازی صوری به زیباسازی معناگرا و زمینه‌مند، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای مدیریت شهری تهران محسوب می‌شود.   Urban visual quality can be enhanced through artistic interventions in the urban environment, serving as a fundamental strategy to prevent the disconnection between aesthetics and the physical fabric of the city. Urban beautification should not be regarded merely as decoration; rather, it functions as a comprehensive and overarching concept embedded within all physical interventions in the urban environment. However, reducing the concept of beautification to context‑free visual embellishments, without consideration of the spirit of place and local identity, generates significant challenges in citizens’ perception and understanding of the city. This study adopts a critical approach and, through field observation, evaluates the initiatives undertaken over the past two decades by the Tehran Municipality’s Beautification Organization, particularly in two domains: “façade calming and organization” and “nighttime lighting.” These interventions are assessed based on two widely recognized theoretical frameworks in the urban design literature: Kevin Lynch’s theory of urban legibility and Bentley’s principles of responsive environments. According to these criteria, homogenizing interventions in commercial signage, through the removal of semiotic codes, have undermined functional legibility, while lighting schemes that are inconsistent with the character and dignity of place have produced visual disturbance in citizens’ aesthetic experience rather than reinforcing the spirit of place. The findings indicate that such prescriptive and homogenizing interventions in shop signage, along with lighting designs incongruent with the character of their settings, although intended to enhance visual appeal, have ultimately reduced environmental legibility and weakened the functional identity of urban spaces. Furthermore, urban spaces that appear visually ordered yet lack meaning and identity have proven ineffective in fostering a sense of belonging. The prevailing rigid approaches have also diminished opportunities for citizen participation. Consequently, a transition from superficial beautification toward a meaningful and context‑sensitive approach to urban beautification emerges as an unavoidable necessity for urban management in Tehran.   زیباسازی شهری, زیبایی‌شناسی, هویت, خوانایی, حس تعلق. Urban beautification, aesthetics, identity, legibility, sense of belonging 18 29 http://jcr-sj.com/browse.php?a_code=A-10-36-2&slc_lang=fa&sid=1 mohammadreza mehrabanigolzar محمدرضا مهربانی گلزار 1003194753284600163 1003194753284600163 Yes Imam Khomeini International University of Qazvin دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین