Journal of Critical Reviews (JCR); The Iranian Journal of Critical Studies in Place

fa بازنمایی مفهوم مسکن در گفتمان سیاست‌گذاری ایران؛ نقدی پدیدارشناختی بر تقلیل خانه به واحد مسکونی The Representation of Housing in Iran Housing Policy Discourse: A Phenomenological Critique of the Reduction of Home to a Housing Unit تخصصي Special پژوهشي Research سیاست‌گذاری مسکن در ایران طی چهار دهه گذشته عمدتاً در قالب برنامه‌هایی برای تأمین و تولید واحدهای مسکونی صورت‌بندی شده است. این مقاله، بدون ورود به ارزیابی عملکرد این سیاست‌ها، با طرح این سوال که اسناد سیاست‌گذاری، «مسکن» را چگونه بازنمایی می‌کنند و این بازنمایی چه نسبتی با مفهوم «سکونت» دارد، به طرح مساله‌ای می‌پردازد که کمتر در نوشتارهای حوزه مسکن بدان توجه شده‌است. با تحلیل مفهومی اصل ۳۱ قانون اساسی، قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن، قانون جهش تولید مسکن و برنامه‌هایی چون مسکن مهر، اقدام ملی و نهضت ملی مسکن، نشان داده می‌شود که با وجود تفاوت در شیوه‌های اجرا، همه این اسناد از صورت‌بندی مفهومی نسبتاً مشترکی پیروی می‌کنند که در آن، خانه عمدتاً از خلال مفاهیمی چون تولید، عرضه، تأمین زمین و واحد مسکونی فهم می‌شود. برای نقد این صورت‌بندی چارچوب پدیدارشناختی مارتین هایدگر و کریستین نوربرگ-شولتز اساس چنین نقدی است؛ زیرا این دو متفکر با تمایز نهادن میان «ساختمان» و «سکونت» و نیز میان «فضا» و «مکان»، نشان می‌دهند که خانه صرفاً کالبدی قابل تولید نیست، بلکه عرصه‌ای برای تحقق تجربه زیسته، تعلق، هویت و بودن انسان در جهان است. یافته‌ها نیز نشان می ‌دهند مسئله بنیادین سیاست‌گذاری مسکن در ایران، بیش از آنکه به شیوه اجرای برنامه‌ها مربوط باشد، به نحوه تعریف موضوع سیاست‌گذاری بازمی‌گردد؛ ازاین‌رو، بازاندیشی در این حوزه مستلزم گذار از فهم «مسکن» به‌مثابه واحدی ساختمانی، به فهم آن به‌مثابه امکان «سکونت» است   Over the past four decades, housing policy in Iran has been predominantly framed around programs aimed at the provision and production of housing units. Rather than evaluating the effectiveness of these policies, this study examines how the concept of housing is represented in Iranian housing policy discourse and explores the relationship between this representation and the notion of dwelling. Drawing upon a conceptual analysis of Article 31 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran, the Law on the Organization and Support of Housing Production and Supply, the Housing Production Leap Law, and major governmental programs including Mehr Housing, the National Housing Action Plan, and the National Housing Movement, the study demonstrates that, despite differences in their implementation mechanisms, these policy documents share a relatively consistent conceptual framework. Within this framework, housing is primarily understood through concepts such as production, supply, land provision, and housing units. To critically examine this conceptualization, the study employs the phenomenological perspectives of Martin Heidegger and Christian Norberg-Schulz as its theoretical framework. Their distinction between building and dwelling, as well as between space and place, provides a critical lens through which housing can be understood not merely as a physical object to be produced, but as the existential condition for human dwelling, identity, belonging, and lived experience. The findings suggest that the fundamental limitation of housing policy in Iran lies not primarily in the implementation of policy instruments, but in the conceptual construction of housing itself. Consequently, the paper argues that any meaningful reconsideration of housing policy requires a shift from understanding housing as a physical housing unit toward understanding it as the possibility of dwelling. سیاست‌گذاری مسکن, سکونت, پدیدارشناسی, هایدگر, نوربرگ-شولتز, گفتمان سیاست‌گذاری, مکان Housing policy, Dwelling, Phenomenology, Heidegger, Norberg-Schulz, Discourse analysis, Place. 0 0 http://jcr-sj.com/browse.php?a_code=A-10-67-1&slc_lang=fa&sid=1 sina naseri سینا ناصری sina.naseri.archi@gmail.com 1003194753284600257 1003194753284600257 No PhD in Landscape Architecture, University of Tehran, Iran دکتری منظر، دانشگاه تهران، ایران