Journal of Critical Reviews (JCR); The Iranian Journal of Critical Studies in Place

fa تبیین انتقادی گذار از عینیت به مکان در پرتو مواجهه A critical interpretation of the transition from objectivity to place in the light of encounter تخصصي Special پژوهشي Research با وجود گسترش رویکردهای مکان‌محور در معماری و شهرسازی، هنوز تبیین منسجمی از چگونگی گذار از فضای عینی به مکان زیسته وجود ندارد. مقاله با رویکردی انتقادی و فلسفی، سیر تحول مفهوم عینیت را از تلقی کالبدی و کمّی تا صورت‌بندی‌های بینالاذهانی، اجتماعی و بدنمند بررسی و نقد می‌کند. استدلال مقاله نشان می‌دهد که عینیت، در گسترده‌ترین صورت خود، شرط لازم شناخت فضاست، اما شرط کافی برای تحقق مکان نیست؛ زیرا همچنان در منطق شناخت فاصله‌مند باقی می‌ماند. در مقابل، با تکیه بر مفهوم «مواجهه»، گذار از فضا به مکان به‌عنوان گسستی مقوله‌ای در نوع نسبت انسان با محیط تبیین می‌شود؛ گسستی که در آن انسان از جایگاه ناظر بیرونی به مشارکت‌کننده‌ای حاضر در محیط تبدیل می‌شود. بر این اساس، هرم «جا–فضا–مکان» به‌عنوان چارچوبی تحلیلی بازخوانی می‌شود که «جا» را بازمانده عینیت کلاسیک، «فضا» را عینیت بسط‌یافته و «مکان» را نقطه وقوع مواجهه می‌داند. این چارچوب در برابر رویکردهای رقیب و در دو نمونه کاربردیِ خطای فضامحوری در برنامه‌ریزی و خطای تاریخی‌گرایی در مرمت بررسی می‌شود. یافته اصلی مقاله آن است که گذار از فضا به مکان نه از طریق انباشت داده‌های عینی، بلکه از طریق تغییر در نوع رابطه انسان و محیط، ادراک فضا و شناخت روابط شکل‌دهنده آن، امکان‌پذیر است.   Despite the expansion of place-based approaches in architecture and urban planning, there is still no coherent explanation of how the transition from objective space to lived space occurs. Using the method of conceptual-philosophical analysis and documentary study, this article, with a critical and philosophical approach, examines and criticizes the evolution of the concept of objectivity from a physical and quantitative perception to intersubjective, social, and embodied formulations. The argument of the article shows that objectivity, in its broadest form, is a necessary condition for the knowledge of space, but it is not a sufficient condition for the realization of place; because it still remains in the logic of distanced knowledge. In contrast, relying on the concept of "encounter", the transition from space to place is explained as a categorical break in the type of human relationship with the environment; a break in which the human is transformed from the position of an external observer to a participant present in the environment. Accordingly, the “Location-space-place” pyramid is reinterpreted as an analytical framework that considers “location” as a remnant of classical objectivity, “space” as an expanded objectivity, and “place” as the point of encounter. This framework is examined against competing approaches and in two practical examples of the spatial-centric error in planning and the historicist error in restoration. The main finding of the article is that the transition from space to place is possible not through the accumulation of objective data, but through a change in the type of human-environment relationship, the perception of space, and the recognition of the relationships that shape it. عینیت؛ مکان؛ فضا؛ مواجهه؛ هرم جا-فضا-مکان Objectivity, Place, Space, Encounter, Location-Space-Place 0 0 http://jcr-sj.com/browse.php?a_code=A-10-77-1&slc_lang=fa&sid=1 roghaye aghajani khonakdar رقیه آقاجانی خنکدار roghaye.aghajani@ut.ac.ir 1003194753284600284 1003194753284600284 Yes Tehran University, tehran دانشگاه تهران