Journal of Critical Reviews (JOCR); The Iranian Journal of Critical Studies in Place

fa تکامل پارادایم شهر هوشمند به شهر متاورسی؛ نقدی بر محدودیت‌های هوشمندی در شهر معاصر Evolution of the Smart City Paradigm toward the Metaverse City: A Critique of the Limitations of Smartness in the Contemporary City تخصصي Special پژوهشي Research تحولات اخیر در فناوری‌های شهری، مفهوم شهر هوشمند را از تمرکز بر زیرساخت‌های دیجیتال، داده و کارایی سیستم‌ها به سوی مباحث انسان‌محوری، تجربه شهری و پیوند محیط‌های فیزیکی و دیجیتال سوق داده است. بااین‌حال، افزایش ظرفیت محاسباتی، اتصال و شبیه‌سازی لزوماً به معنای بلوغ پارادایم هوشمندی شهری نیست. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-انتقادی، تکامل پارادایم هوشمندی از شهر هوشمند به سوی شهر متاورسی را با محوریت روابط انسان-مکان و انسان-انسان بررسی می‌کند. نقد در دو محور سامان یافته است: نخست، فاصله میان بلوغ فناورانه و بلوغ انسانی-مکانی در شهر هوشمند؛ و دوم، ارزیابی شهر متاورسی به‌عنوان امکانی مشروط برای تکامل این پارادایم. تحلیل ادبیات و استدلال‌های انتقادی نشان می‌دهد که توانایی بیشتر سیستم‌های شهری در گردآوری داده، پیش‌بینی و مدیریت، الزاماً به تقویت تعلق مکانی، کیفیت حضور، تعامل اجتماعی و مشارکت مؤثر شهروندان منجر نمی‌شود. همچنین، سه‌بعدی‌شدن، غوطه‌وری و گسترش تعاملات دیجیتال به‌تنهایی برای تلقی شهر متاورسی به‌عنوان مرحله‌ای تکامل‌یافته‌تر کافی نیست. بر این اساس، مقاله مفهوم «هوشمندی رابطه‌ای» را به‌عنوان چارچوبی پیشنهادی مطرح می‌کند که در آن بلوغ هوشمندی بر پایه کیفیت سه رابطه انسان-مکان، انسان-انسان و فیزیکی-دیجیتال ارزیابی می‌شود. نتیجه آنکه شهر متاورسی نه جایگزین شهر هوشمند، بلکه امکانی مشروط برای تکامل آن است؛ مشروط بر آنکه فناوری از هدف نهایی به واسطه‌ای برای ارتقای کیفیت تجربه، روابط اجتماعی و زیست شهری تبدیل شود.   Recent advances in urban technologies have shifted the concept of the smart city from a primary focus on digital infrastructure, data, and system efficiency toward human-centered concerns, urban experience, and the integration of physical and digital environments. Nevertheless, increased computational capacity, connectivity, and simulation capabilities do not necessarily signify the paradigmatic maturity of urban smartness. Using an analytical-critical approach, this article examines the evolution of the smart city paradigm toward the metaverse city, with particular emphasis on human–place and human–human relationships. The critique is organized around two main dimensions: first, the gap between technological maturity and human–spatial maturity in smart cities; and second, the evaluation of the metaverse city as a conditional possibility for the evolution of this paradigm. The analysis of the literature and critical arguments indicates that enhanced urban capacities for data collection, prediction, and management do not necessarily strengthen place attachment, quality of presence, social interaction, or meaningful citizen participation. Likewise, three-dimensionality, immersion, and expanded digital interactions alone are insufficient to consider the metaverse city a more evolved stage of urban smartness. Accordingly, this article proposes the concept of “relational smartness” as a conceptual framework in which the maturity of urban smartness is assessed through the quality of three interrelated dimensions: human–place, human–human, and physical–digital relationships. The article concludes that the metaverse city should not be regarded as a replacement for the smart city, but rather as a conditional possibility for its evolution, provided that technology shifts from being an end in itself to becoming a mediator for enhancing urban experience, social relationships, and urban life.   : شهر هوشمند؛ شهر متاورسی؛ هوشمندی رابطه‌ای؛ انسان-مکان. Smart City, Metaverse City, Relational Smartness, Human–Place Relationship. 0 0 http://jcr-sj.com/browse.php?a_code=A-10-80-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Zeynali Azim علی زینالی عظیم al.zeynaly@gmail.com 1003194753284600311 1003194753284600311 Yes Urban Design, Faculty of Architecture and Urban Planning Engineering, Tarbiat Dabir Shahid Rajaei University, Tehran, Iran. طراحی شهری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. پروفسورای افتخاری