fa ویلاسازی در خلأ نظریه؛ ضرورت شناخت کل‌نگر ویلای ایرانی تخصصي Special پژوهشي Research <p data-end="708" data-start="175">این مقاله به مسئله‌ی &laquo;ویلاسازی در خلأ نظریه&raquo; می‌پردازد؛ مفهومی که با وجود گسترش بی‌سابقه‌اش در ایران، هنوز فاقد تعریف علمی، چارچوب مفهومی و نظام ارزیابی بومی است. ویلا در ایران برخلاف معنای غربی آن، محصول ناتوانی شهرهای بزرگ در تأمین نیازهای زیست‌کیفی ساکنان و در نتیجه تبدیل‌شدن &laquo;خانه دومِ طبیعت‌پیوند&raquo; به یک مطالبه اجتماعی است. اما این رشد تقاضا در غیاب سیاست‌گذاری و ظرفیت‌سنجی، به پیامدهای ساختاری منجر شده است: از جمله روستازایی، فشار بر منابع آب و خاک، گسترش ساخت‌وسازهای غیررسمی، شکل‌گیری شبه‌ویلا، و تشدید نابرابری‌های فضایی.</p> <p data-end="1329" data-start="710">مسئله اصلی از دید این پژوهش آن است که ویلا بدون اینکه به‌مثابه یک پدیده اجتماعی&ndash;فضایی تعریف شود، در بستر بازار و اخبار روزمره رها شده و تصمیم‌گیری درباره آن بدون مفاهیم پایه امکان‌پذیر نیست. ویلا در تجربه ایرانی سکونتی فراغتی، غیردائم، و وابسته به توان مازاد است که با خانه حیاط‌دار یا خانه دوم زادگاه متفاوت است. در نبود نظریه، شاخص‌ها و گونه‌شناسی مکانی، ویلاسازی به شکل انرژی‌بر، کم‌دوام و طبیعت‌ستیز گسترش یافته و فرصت مداخله علمی را محدود کرده است. مقاله بر ضرورت تعریف مفهومی &laquo;ویلای ایرانی&raquo;، تدوین معیارهای زیست‌محیطی و اجتماعی، و طراحی مدل‌های اجرایی مسئولانه به‌عنوان پیش‌نیاز مدیریت این مسئله ملی تأکید می‌کند.</p> <p data-end="994" data-start="155">This article examines the critical issue of <em data-end="246" data-start="199">&ldquo;villa construction in the absence of theory&rdquo;</em>&mdash;a rapidly expanding phenomenon in Iran that still lacks conceptual definition, analytical frameworks, and locally grounded evaluation criteria. Unlike its Western meaning, the villa in Iran has emerged as a response to the inability of large cities to meet residents&rsquo; qualitative needs for tranquility, leisure, contact with nature, and privacy. Consequently, the &ldquo;second home in nature&rdquo; has increasingly become a widespread social demand. Yet this surge in demand, occurring without policy guidance or capacity assessment, has produced major structural challenges, including the proliferation of pseudo-villas, &ldquo;ruralization&rdquo; of non-rural communities, pressure on water and land resources, informal construction, and growing spatial inequalities.</p> <p data-end="1943" data-start="996">The core problem identified in this study is that villa development is progressing without being recognized as a socio-spatial phenomenon requiring its own conceptualization. As long as the villa remains an undefined and untheorized category&mdash;treated mainly through media narratives or land-use disputes&mdash;no consistent or effective decision-making is possible. In the Iranian context, the villa represents a temporary, leisure-oriented, non-residential form of dwelling tied to surplus income and distinct from urban courtyarded houses or hometown second homes. In the absence of theory, indicators, and spatial typologies, villas continue to expand in energy-intensive, low-durability, and environmentally damaging forms. The article calls for the conceptual definition of the &ldquo;Iranian villa,&rdquo; the development of socio-environmental criteria, and the establishment of responsible regulatory models as prerequisites for managing this national issue.</p> تعریف ویلا, ویلای ایرانی, ضرورت ویلا, نیاز ویلا, هدر رفت منابع Definition of the Villa, The Iranian Villa, The Necessity of the Villa, The Need for Villas, Resource Wastage 34 39 http://jcr-sj.com/browse.php?a_code=A-10-33-1&slc_lang=fa&sid=1 Babak Dariush بابک داریوش babak.dariush@gmail.com 1003194753284600136 1003194753284600136 Yes Assistant professor of shaykh Baha al-din research institute. دکتری معماری، مؤسسه پژوهشی شیخ بهایی، ایران