Journal of Critical Reviews (JCR); The Iranian Journal of Critical Studies in Place

fa قنات چیست؟ ضرورت بازنگری خوانش قنات در شبکه زیرساخت شهری تهران What Is a Qanat? Rethinking the Interpretation of Qanats in Tehran’s Urban Infrastructure Network تخصصي Special پژوهشي Research زوال قنوات تهران بیش از آنکه حاصل فرآیندهای اجتناب‌ناپذیر محیطی یا پیامد طبیعی توسعه شهری باشد، ریشه در نوعی بحران هستی‌شناختی و خطای بنیادین در فهم و تفسیر این پدیده در نظام مدیریت شهری دارد. مسئله اصلی این پژوهش، نقد رویکرد تکنوکراتیکی است که با تقلیل قنات به یک سوژه فنی مستقل یا صرفاً مجموعه‌ای از تأسیسات زیرزمینی، زمینه حذف تدریجی این شریان‌های حیاتی از ساختار زیرساختی شهر و شکل‌گیری طرح‌های احیای ناقص و کالبدمحور را فراهم کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در پارادایم مسلط کنونی، قنات از یک نظام یکپارچه و هویت‌بخش به مجرایی برای انتقال آب تقلیل یافته و ابعاد تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و معنایی آن به حاشیه رانده شده است. ازاین‌رو، حفاظت و احیای قنوات تهران پیش از هرگونه مداخله عمرانی، مستلزم بازتعریف هستی‌شناختی این پدیده و بازنگری در شیوه فهم آن است. این مقاله با بهره‌گیری از رویکرد «زیرساخت منظرین» استدلال می‌کند که قنات را نمی‌توان صرفاً یک سیستم آبرسانی دانست؛ بلکه باید آن را به‌مثابه نظامی کل‌نگر، چندلایه و عینی ـ ذهنی فهم کرد که بازتابی از شیوه تعامل تاریخی شهروندان تهرانی با طبیعت و محیط پیرامون خود است. در این خوانش، قنات علاوه بر عناصر کالبدی و ملموس، نظیر هرنج‌ها، سقاخانه‌ها و نهرهای سطحی، واجد ابعاد ناملموسی همچون حافظه جمعی، خرده فرهنگ ها، حس تعلق و هویت شهری نیز هست. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تنها از طریق عبور از خوانش تقلیل‌گرایانه و پذیرش درکی منظرین و چندبعدی از قنات می‌توان به الگویی مناسب برای حفاظت، حکمرانی و احیای همه‌جانبه این میراث ارزشمند در کلان‌شهر تهران دست یافت.   The decline of Tehran’s qanats is rooted less in environmental processes than in a fundamental deviation and error in the interpretation of this phenomenon. The central concern of this study is a critique of dominant approaches in urban management that, by reducing the qanat to an isolated technical object or merely an underground channel, have fallen into a form of ontological impoverishment in their engagement with this water infrastructure. The findings of this critique demonstrate that the dominance of fragmented, divergent forms of knowledge and a one-dimensional technocratic perspective at the epistemological level has been directly projected onto the ontological level, resulting either in incomplete physical restoration projects or in the complete removal of qanats from the urban infrastructure network. Within this paradigm, the qanat has been transformed from an integrated, identity-forming system into a meaningless water flow trapped within the confines of technical rationality. By critiquing this approach, the article argues that the preservation of qanats, prior to any engineering intervention, requires an ontological redefinition within the framework of a landscape infrastructure approach; a holistic perspective that understands the qanat not merely as a water-supply mechanism, but as a reflection of the Iranian mode of human–nature interaction and as a vital artery encompassing both tangible and intangible dimensions. Only through overcoming this interpretive error and returning to a multilayered and comprehensive understanding can a sustainable model for the governance and revitalization of qanats be achieved. چیستی قنات, خوانش قنات, زیرساخت منظرین, رویکرد تکنوکرات Ontology of the Qanat, Interpretation of the Qanat, Landscape Infrastructure, Technocratic Approach 0 0 http://jcr-sj.com/browse.php?a_code=A-10-57-1&slc_lang=fa&sid=1 Samira Abedi سمیرا عابدی s.abedidehaghi@modares.ac.ir 1003194753284600222 1003194753284600222 Yes Tarbiat Modares تربیت مدرس