دوره 2، شماره 7 - ( 4-1405 )
جلد 2 شماره 7 صفحات 43-34 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Abedi S. What Is a Qanat? Rethinking the Interpretation of Qanats in Tehran’s Urban Infrastructure Network. مکتب نقدنظر 2026; 2 (7) : 5
URL: http://jcr-sj.com/article-1-65-fa.html
URL: http://jcr-sj.com/article-1-65-fa.html
عابدی سمیرا. قنات چیست؟ ضرورت بازنگری خوانش قنات در شبکه زیرساخت شهری تهران. مکتب نقدنظر. 1405; 2 (7) :34-43
تربیت مدرس
چکیده: (649 مشاهده)
زوال قنوات تهران بیش از آنکه حاصل فرآیندهای اجتناب‌ناپذیر محیطی یا پیامد طبیعی توسعه شهری باشد، ریشه در نوعی بحران هستی‌شناختی و خطای بنیادین در فهم و تفسیر این پدیده در نظام مدیریت شهری دارد. مسئله اصلی این پژوهش، نقد رویکرد تکنوکراتیکی است که با تقلیل قنات به یک سوژه فنی مستقل یا صرفاً مجموعه‌ای از تأسیسات زیرزمینی، زمینه حذف تدریجی این شریان‌های حیاتی از ساختار زیرساختی شهر و شکل‌گیری طرح‌های احیای ناقص و کالبدمحور را فراهم کرده است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در پارادایم مسلط کنونی، قنات از یک نظام یکپارچه و هویت‌بخش به مجرایی برای انتقال آب تقلیل یافته و ابعاد تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و معنایی آن به حاشیه رانده شده است. ازاین‌رو، حفاظت و احیای قنوات تهران پیش از هرگونه مداخله عمرانی، مستلزم بازتعریف هستی‌شناختی این پدیده و بازنگری در شیوه فهم آن است.
این مقاله با بهره‌گیری از رویکرد «زیرساخت منظرین» استدلال می‌کند که قنات را نمی‌توان صرفاً یک سیستم آبرسانی دانست؛ بلکه باید آن را به‌مثابه نظامی کل‌نگر، چندلایه و عینی ـ ذهنی فهم کرد که بازتابی از شیوه تعامل تاریخی شهروندان تهرانی با طبیعت و محیط پیرامون خود است. در این خوانش، قنات علاوه بر عناصر کالبدی و ملموس، نظیر هرنج‌ها، سقاخانه‌ها و نهرهای سطحی، واجد ابعاد ناملموسی همچون حافظه جمعی، خرده فرهنگ ها، حس تعلق و هویت شهری نیز هست.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تنها از طریق عبور از خوانش تقلیل‌گرایانه و پذیرش درکی منظرین و چندبعدی از قنات می‌توان به الگویی مناسب برای حفاظت، حکمرانی و احیای همه‌جانبه این میراث ارزشمند در کلان‌شهر تهران دست یافت.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در پارادایم مسلط کنونی، قنات از یک نظام یکپارچه و هویت‌بخش به مجرایی برای انتقال آب تقلیل یافته و ابعاد تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و معنایی آن به حاشیه رانده شده است. ازاین‌رو، حفاظت و احیای قنوات تهران پیش از هرگونه مداخله عمرانی، مستلزم بازتعریف هستی‌شناختی این پدیده و بازنگری در شیوه فهم آن است.
این مقاله با بهره‌گیری از رویکرد «زیرساخت منظرین» استدلال می‌کند که قنات را نمی‌توان صرفاً یک سیستم آبرسانی دانست؛ بلکه باید آن را به‌مثابه نظامی کل‌نگر، چندلایه و عینی ـ ذهنی فهم کرد که بازتابی از شیوه تعامل تاریخی شهروندان تهرانی با طبیعت و محیط پیرامون خود است. در این خوانش، قنات علاوه بر عناصر کالبدی و ملموس، نظیر هرنج‌ها، سقاخانه‌ها و نهرهای سطحی، واجد ابعاد ناملموسی همچون حافظه جمعی، خرده فرهنگ ها، حس تعلق و هویت شهری نیز هست.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تنها از طریق عبور از خوانش تقلیل‌گرایانه و پذیرش درکی منظرین و چندبعدی از قنات می‌توان به الگویی مناسب برای حفاظت، حکمرانی و احیای همه‌جانبه این میراث ارزشمند در کلان‌شهر تهران دست یافت.
شماره‌ی مقاله: 5
فهرست منابع
1. شهری‌باف، جعفر. (۱۳۹۹). طهران قدیم. معین.
2. سلامت، حسام. (۱۳۹۳). دولت سازی و ساز و کارهای تاریخی مدیریت بر تهران. گفتگو، ۶۴، 7-22.
3. شهبازی، داریوش. (1398). تهران نامه (جلد اول). انتشارات ماهریس، ایران.
4. Abedi, S., Ansari, M., Haghighatbin, M., & Mansouri, S. A. (2023). Comprehensive classification and categorization of Qanat features: an interdisciplinary exploration using landscape infrastructure concept and semi-systematic review. Environmental Systems Research, 12, 35.
5. Alehashemi, A., Mansouri, S. A., & Barati, N. (2017). Urban infrastructures and the necessity of changing their definition and planning Landscape infrastructure; a new concept for urban infrastructures in 21st centur. Bagh-e Nazar, 13(43), 5-18.
6. Rouse, D. C., & Bunster-Ossa, I. F. (2013). Green Infrastructure: A Landscape Approach. American Planning Assosiation, Planning Advisory Service, 571.
7. Semali, L. M., & Kincheloe, J. L. (1999). What is Indigenous Knowledge? Voices from the Academy. Routledge
8. Timilsina, G. R., Hochman, G., & Song, Z. (2020). Infrastructure, Economic Growth, and Poverty : A Review. Policy Research Working Paper Series, 9258, The World Bank. http://documents.worldbank.org/curated/en/927361590594380798
9. Della Valle, P. (1969). cose e parole nei "viaggi" di pietro Della valle (Sh. Shafa, Trans.). Book translation and publishing company. (Original work published 1652).
10. Maleki, A., & Khorsandi Aghaei, A. (2005). Qanat in Iran: the case study of Tehran qanats. Urban Planning and Processing Company.
11. Nikzad, Z. (2022). Rereading the Historical Map of Karaj Water Transfer Canal. Journal of Iranian Architecture Studies, 9(18), 217-234.
12. Rafatipanah Mehrabadi, M. (2025). The Transformation of Iran's Legal and Political Water Regime (1928-1982): From Hydraulic State to State Hydraulics. Journal of History of Islam and Iran, 35(65), 45-75. doi: 10.22051/hii.2025.52044.3059
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |