عضو هیئت علمی گروه معماری پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده: (304 مشاهده)
«شک» در فرایند نظریه‌پردازی می‌تواند هم زمینه‌ساز بازاندیشی و تحول باشد و هم در صورت گسترش بی‌حد، ثبات مفهومی و امکان داوری نظری را با مسئله مواجه سازد. بر همین اساس، این پژوهش نقش «شک» را در شکل‌گیری نظریه‌های معماری معاصر به‌صورت انتقادی بررسی می‌کند و می‌کوشد روشن سازد که شک تا چه اندازه می‌تواند به‌عنوان نیرویی مولد در بازاندیشی و تحول نظریه عمل کند و در چه شرایطی به تضعیف مبانی مشترک و بی‌ثباتی نظری بینجامد. پژوهش با تکیه بر ادبیات معرفت‌شناختی و نظری، از شک روشمند دکارتی و خطاپذیری پوپری تا مفهوم تغییر پارادایم کوهن و مباحث نظری معماری معاصر، دو وجه متعارض شک را مورد نقد قرار می‌دهد. تحلیل نشان می‌دهد که شک زمانی واجد ظرفیت نظریه‌ساز است که به پرسش از مفروضات تثبیت‌شده، بازتعریف مسئله و صورت‌بندی مواضع و معیارهای قابل دفاع منجر شود. در مقابل، هنگامی که تردید به تعلیق دائمی هرگونه مبنا و معیار تبدیل شود، توان نظریه برای تبیین، داوری و هدایت عمل معماری کاهش می‌یابد. بر این اساس، تمایز میان «شک مولد» و «شک بی‌ثبات‌کننده» نه بر پایه شدت تردید، بلکه بر اساس پیامد آن برای فرایند نظریه‌پردازی صورت‌بندی می‌شود. نتیجه نقد نشان می‌دهد که نظریه معماری برای پویایی نه به قطعیت‌های تغییرناپذیر نیاز دارد و نه می‌تواند بر نفی مستمر همه مبانی استوار باشد؛ بلکه به نوعی ثبات انتقادی، موقت و قابل بازبینی نیازمند است. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای ارزیابی مواضع نظری و بررسی نسبت میان نقد، نظریه و عمل در پژوهش‌های آتی معماری فراهم کند.
واژه‌های کلیدی: شک، نظریه معماری معاصر، بازاندیشی انتقادی، بی‌ثباتی نظری.
فهرست منابع
1. گیدیون، ز. (۱۴۰۰). فضا، زمان و معماری: رشد یک سنت جدید (م. مزینی، مترجم). انتشارات علمی و فرهنگی.
2. لوکوربوزیه. (۱۳۹۷). به سوی معماری جدید (م. جودت، مترجم). آرمان‌شهر.
3. ونتوری، ر. (۱۳۸۹). پیچیدگی و تضاد در معماری (م. منوچهری و س. ع. میرترابی، مترجمان؛ س. جعفری، ویراستار). انتشارات سمیرا.
4. Crysler, C. G., Cairns, S., & Heynen, H. (2012). Introduction-1: Architectural theory in an expanded field. In C. G. Crysler, S. Cairns, & H. Heynen (Eds.), The SAGE handbook of architectural theory (pp. 1-22). SAGE Publications. [DOI:10.4135/9781446201756.n1]
5. Davidovici, I. (2024). The autonomy of theory: Ticino architecture and its critical reception. gta Verlag. [DOI:10.54872/gta/4708]
6. Descartes, R. (1998). Discourse on method and meditations on first philosophy (D. A. Cress, Trans.; 4th ed.). Hackett Publishing Company.
7. Eisenman, P. (1984). The end of the classical: The end of the beginning, the end of the end. Perspecta, 21, 154-173. [DOI:10.2307/1567087]
8. Hays, K. M. (1984). Critical architecture: Between culture and form. Perspecta, 21, 14-29. [DOI:10.2307/1567078]
9. Kuhn, T. S. (2012). The structure of scientific revolutions (4th ed.). University of Chicago Press. [DOI:10.7208/chicago/9780226458144.001.0001]
10. Lefebvre, P. (2017). What difference could pragmatism have made? From architectural effects to architecture's consequences. Footprint, 11(1), 23-36.
https://doi.org/10.59490/FOOTPRINT.11.1.1174 [DOI:10.7480/footprint.11.1.1174]
11. Peirce, C. S. (1878). How to make our ideas clear. Popular Science Monthly, 12, 286-302.
12. Pérez-Gómez, A. (1983). Architecture and the crisis of modern science. The MIT Press.
13. Popper, K. R. (2002). Conjectures and refutations: The growth of scientific knowledge (2nd ed.). Routledge.
14. Somol, R. E., & Whiting, S. (2002). Notes around the Doppler effect and other moods of modernism. Perspecta, 33, 72-77. [DOI:10.2307/1567298]
15. Tafuri, M. (1976). Architecture and utopia: Design and capitalist development (B. L. La Penta, Trans.). The MIT Press.
16. Till, J. (2009). Architecture depends. The MIT Press.
17. Venturi, R. (1966). Complexity and contradiction in architecture. Museum of Modern Art. [DOI:10.2307/1566911]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |